De afgelopen maanden hebben de mossendeskundige Hans de Bruijn en de vegetatiekundigen Bart Dijkstra en Dick Kerkhof in en rond verschillende natuurgebieden van de Stichting Het Zuid-Hollands Landschap de plantengroei geïnventariseerd. Met verrassend resultaat. Verschillende zeldzame sporenplanten – een wolfsklauw en enkele mossen – waren nooit eerder op Goeree waargenomen. Moeraswolfsklauw was zelfs een nieuwe soort voor de hele provincie Zuid-Holland.  

Een van de natuurgebieden op Goeree waar naar mossen is gezocht is De Schans bij Ouddorp. In totaal werden 36 verschillende mossoorten waargenomen. Vooral soorten van een kleiige bodem doen het er goed. Dit was te verwachten omdat de aarden wal is opgeworpen met klei. Kleimossen profiteren daarvan.

Veel verrassender was de ontdekking van verschillende mossoorten die vooral in natte duinvalleien voorkomen. Op het vochtige graspad tussen de wal en de gracht blijken de thalleuze levermossen gekroesd plakkaatmos en echt vetmos en de slaapmossen moerasdikkopmos en sterrengoudmos te groeien. De twee laatstgenoemde slaapmossen staan als ‘Kwetsbaar’ op de Rode Lijst. Vooral sterrengoudmos is landelijk behoorlijk zeldzaam. Mogelijk profiteren ze van opwellend kalkrijk drangwater uit de hoge wallen. Een zeldzame soort op de graswal was het gewoon wintermos dat als ‘Kwetsbaar’ op de Rode Lijst staat. 

Ook hebben genoemde heren de Westduinen geïnventariseerd. Dit matig voedselarme terrein bleek heel belangrijk voor mossen te zijn. Nergens anders in Zuid-Holland is boompjesmos (Kwetsbaar) zo algemeen. In enkele valleitjes stonden mossen van basenrijke standplaatsen, zoals sterrengoudmos (Kwetsbaar) en groot vedermos (Kwetsbaar). Afgelopen zomer werd daar ook fraai thujamos ontdekt. Fraai thujamos is erg zeldzaam en staat als bedreigd op de Rode Lijst. Nooit eerder werd deze soort in een natuurgebied van het Zuid-Hollands Landschap waargenomen.

’s Zomers droogvallende plasjes en oeverzones van poelen zijn de groeiplaats van de levermosjes lichtrandmos en grof goudkorrelmos die in het kustgebied van Holland en Zeeland erg zeldzaam zijn. 

Zeer bijzonder was bovendien de waarneming van duintrapmos in een oude vochtige stuifkuil in het zuiden van de Westduinen. Dit levermosje was nog niet bekend van Goeree. Het groeide er samen met een heel ander type sporenplant: moeraswolfsklauw (Kwetsbaar). Deze primitieve vaatplant is zelfs nieuw voor Zuid-Holland. Moeraswolfsklauw is pas sinds kort bekend uit Zuidwest-Nederland (Zeeuws-Vlaanderen, Walcheren en Schouwen), waar het steeds in kalkarme duinen is verschenen. 

“Veel mossen stellen specifieke eisen aan hun leefgebied”, vertelt vegetatiedeskundige Dick Kerkhof van de Stichting Het Zuid-Hollands Landschap. “Het is ‘goed nieuws’ dat deze omstandigheden voor verschillende bedreigde soorten in onze natuurgebieden aanwezig zijn. Kennis over deze soorten helpt ons bij het opstellen van beheerplannen. Waar nodig, kunnen we rekening houden met de aanwezigheid van zeldzame soorten.” Wel relativeert Kerkhof de waarde die gehecht mag worden aan de verspreiding van mossen. “Het beperkte aantal mossenkenners is een probleem bij het in kaart brengen van de verspreiding van mossen. Vooral zeekleigebieden zijn vrij matig onderzocht, omdat die hoofdzakelijk bestaan uit onaantrekkelijke bemeste akkers. De Bryologische en Lichenologische Werkgroep van de KNNV (BLWG) heeft zich de laatste 10 jaar flink ingespannen om hierin verbetering te brengen. Zo heeft Hans de Bruijn onlangs grote delen van Zuidwest-Nederland geïnventariseerd. Eén van zijn spectaculairste ontdekkingen was de algemeenheid van enkele voorheen zeldzaam geachte topkapselmosjes op kalkhoudende klei, zoals gesloten kleimos en gewoon aloëmos. Ik kan me goed voorstellen dat als we in de toekomst nieuwe gebieden gaan inventariseren, er verschillende nieuwe soorten voor Zuid-Holland ontdekt worden en bepaalde zeldzame soorten toch algemener blijken voor te komen.” 

Kijk voor meer informatie over mossen op de website van de BLWG (www.blwg.nl) en de mossenverspreidingsatlas (www.verspreidingsatlas.nl).